เมืองหริภุญไชย
ดั้งเดิมแล้วจังหวัดลำพูน
สมัยก่อนเรียกกันว่า "เมืองหริภุญไชย" เป็นเมืองเก่าแก่ของไทย
กล่าวตามตำนานพงศาวดารไว้ว่า เมืองหริภุญไชย ถูกสร้างโดยฤาษี 4 องค์ มี
ฤาษีวาสุเทพหรือพระสุเทวะฤาษี เป็นผู้นำในการสร้าง แล้วเสร็จในราวปี พ.ศ.1200
ต่อมาในปี พ.ศ.1205 พระนางจามเทวี พระธิดาของพระเจ้าจักรวรรดิราช กษัตริย์มอญที่ครองเมืองละโว้หรือจังหวัดลพบุรีในสมัยนั้น
ได้รับการอัญเชิญมาเป็นกษัตริย์เมืองหริภุญไชย พระองค์ได้ทรงนำพระพุทธศาสนา
พระไตรปิฎก รวมทั้งวิทยาการต่างๆ มายังเมืองหริภุญไชย
ทรงสร้างวัดและถาวรวัตถุทางพุทธศาสนาเป็นอันมาก ที่สำคัญที่สุดคือ ปี พ.ศ.1223
พระนางจามเทวีทรงสร้างจตุรพุทธพุทธปราการ
โดยสร้างวัดไว้ทั้ง
4 ทิศ ชาวเมืองเรียกกันว่า "วัดสี่มุมเมือง"
ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นการคุ้มครองเมืองไว้ทั้ง 4 ทิศ คือ
1.วัดพระคงฤาษี อยู่ทางด้านเหนือ
2.วัดประตูลี้ อยู่ด้านทิศใต้
3.วัดดอนแก้ว อยู่ด้านทิศตะวันออก
4.วัดมหาวัน อยู่ด้านทิศตะวันตก
นอกจากนี้
ที่ พระเจดีย์ฤาษี วัดพระคงฤาษี ยังปรากฏรูปพระฤาษีทั้งสี่ประทับยืนในซุ้มคูหา
พร้อมมีคำจารึกใต้ฐานว่า
สุเทวะฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศเหนือ
สุกกทันตฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศใต้
สุพรหมฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศตะวันออก
สุมมนารทะฤาษี
ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศตะวันตก
แหล่งกำเนิดพระเครื่องกรุเก่า
วัดสี่มุมเมืองนี้
นับเป็นพุทธาวาสสำคัญของจังหวัดลำพูน
และเป็นแหล่งกำเนิดพระกรุสกุลลำพูนอันมีชื่อเสียงที่สุดในจังหวัดด้วย อาทิ พระรอด
หนึ่งในพระชุดเบญจภาคี พระคง พระฤา พระเปิม และพระบาง ฯลฯ
ซึ่งจะมีรูปแบบของศิลปะทวารวดีและศิลปะศรีวิชัย
พระกรุเหล่านี้จึงน่าจะมีอายุอยู่ในราว 1,300 ปี
มากล่าวถึงวัด พระคงฤาษี หรือ วัด
อนันทราม ซึ่งเป็นวัดที่อยู่ทางทิศเหนือ มีสุเทวะฤาษี เป็นผู้รักษาเมือง
พระสกุลลำพูนที่พบ ณ กรุแห่งนี้ก็คือ "พระคงหรือพระลำพูน"
หนึ่งในพระชื่อดังของลำพูน ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นพระสมัยเดียวกันกับพระรอดและสร้างโดยสุเทวะฤาษีเช่น
เดียวกัน
ตามความหมายแล้ว
"คง" หมายถึง การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าภายใต้ซุ้มโพธิ์ที่พุทธคยา
ดังนั้น จึงมีพุทธศิลปะที่งดงามสง่า
- องค์พระประธานประทับนั่งขัดสมาธิเพชร
แสดงปางมารวิชัย ภายในซุ้มใบโพธิ์ เหนืออาสนะฐานบัวเม็ด เป็นจุดไข่ปลาเรียงอยู่ด้านหน้าโดยรอบ
2 ชั้น
-
พื้นผนังโพธิ์ด้านหลังมีความประณีตและอ่อนพลิ้วงดงามมาก
-
เส้นประภามณฑลเป็นเส้นซุ้มครอบลงมาตลอดด้านข้าง
- พระพักตร์ป้อมเอิบอิ่ม
- พระอุระอวบอ้วนล่ำสัน
ส่วนผสมของพระเครื่องที่ทำการสร้างพระคง
เป็นพระเนื้อดินเผา ขนาดเล็กกะทัดรัด กว้างประมาณ 1.7 ซ.ม. สูงประมาณ 2.8 ซ.ม.
มีทั้งสีขาว สีเหลืองพิกุล สีเขียว สีแดง และสีดำ แต่เป็นที่นิยมที่สุดจะเป็น
"พระคงสีเขียว" พบมากที่วัดคงฤๅษี และมีกระจายอยู่ตามวัดต่างๆ
ในลำพูนรวมทั้งเชียงใหม่ สันนิษฐานว่าน่าจะมีการนำพระคงมาบรรจุกรุทีหลังหลังจากมีการแตกกรุจากวัดคง
ฤาษี และเนื่องด้วยพระคงมีการแตกกรุมาหลายครั้ง จึงมีการแบ่งแยกออกเป็น
"กรุเก่าและกรุใหม่"
จุดสังเกตของเนื้อพระเครื่อง
"พระคงกรุเก่า"
ให้สังเกตเนื้อขององค์พระ จะมีเนื้อละเอียดหนึกนุ่ม แต่มีความแกร่ง
และปรากฏว่านดอกมะขามเป็นจุดสีแดงเล็กๆ ประปรายตามผิวขององค์พระ ส่วน
"พระคงกรุใหม่" เนื้อขององค์พระจะค่อนข้างยุ่ยและหยาบ
โดยเฉพาะว่านดอกมะขามและแร่ที่จมอยู่ในเนื้อ
จะหยาบและกระจายอยู่ตามผิวและฝังอยู่ในเนื้อมากมาย
พระคงมีพุทธคุณ
เป็นเลิศในเรื่องคงกระพันชาตรี ดังคำกล่าวเปรียบเปรยของชาวเหนือว่า "พระคงเป็นพงศาวดารของทหาร
ส่วนพระลือเป็นพงศาวดารของยอดขุนพล"
พระคงนับว่าเป็นพระเก่าแก่ที่น่าสะสมมากพิมพ์หนึ่ง ซึ่งถือว่า
ราคาเช่าหายังพอสู้ไหว ก็ขึ้นอยู่กับความสวยงามสมบูรณ์แบบขององค์พระด้วย
และเป็นเรื่องปกติที่พระกรุเก่าเช่นนี้จะต้องมีของเทียมเลียนแบบค่อนข้างมาก
จึงต้องพิจารณากันให้ถี่ถ้วนก่อนตัดสินใจครับผม
เรียบเรียงบทความโดย
: พระเครื่องเนื้อดี
ภาพประกอบ
: pramuangnue.com
แสดงความคิดเห็น